ಕಲಿಕೆ ಮತ್ತು ಕಲಿಕಾ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು | ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷಾ ನೋಟ್ಸ್

ಕಲಿಕೆಯ ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ನಿಯಮಗಳು

ಕಲಿಕೆ (Learning) ಎಂದರೆ ಅನುಭವ ಅಥವಾ ಅಭ್ಯಾಸದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ವರ್ತನೆಯಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಶಾಶ್ವತ ಬದಲಾವಣೆ. ಇದು ಬೆಳವಣಿಗೆ ಅಥವಾ ಪ್ರೌಢತೆಯಿಂದ (maturation) ಆಗುವ ಬದಲಾವಣೆಗಿಂತ ಭಿನ್ನ — ಕಲಿಕೆಗೆ ಅನುಭವ ಅಗತ್ಯ.

ಕಲಿಕೆ ಒಂದು ನಿರಂತರ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ (ಜನನದಿಂದ ಸಾವಿನವರೆಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ).
ಕಲಿಕೆ ಗುರಿ-ಆಧಾರಿತ: ಪ್ರತಿ ಕಲಿಕೆಗೂ ಒಂದು ಉದ್ದೇಶವಿರುತ್ತದೆ.
ಕಲಿಕೆ ವರ್ತನೆ, ಜ್ಞಾನ, ಕೌಶಲ, ಮನೋಭಾವಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ತರುತ್ತದೆ.
ಕಲಿಕೆ ವರ್ಗಾವಣೆ ಆಗಬಲ್ಲದು (transfer of learning) — ಒಂದು ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಕಲಿತದ್ದು ಇನ್ನೊಂದು ಸನ್ನಿವೇಶಕ್ಕೆ ಅನ್ವಯವಾಗಬಹುದು.

ಥಾರ್ನ್‌ಡೈಕ್‌ನ ಕಲಿಕೆಯ ನಿಯಮಗಳು

Thorndike's Laws of Learning

ಮುಖ್ಯ ನಿಯಮಗಳು (Primary Laws):

ಸನ್ನದ್ಧತೆಯ ನಿಯಮ (Law of Readiness): ಕಲಿಯುವವನು ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಶಾರೀರಿಕವಾಗಿ ಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದಾಗ ಕಲಿಕೆ ಸುಲಭ ಮತ್ತು ತೃಪ್ತಿಕರ.
ಅಭ್ಯಾಸದ ನಿಯಮ (Law of Exercise): ಪುನರಾವರ್ತನೆಯಿಂದ S-R (ಪ್ರಚೋದನೆ-ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ) ಬಂಧ ಬಲಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ (Use); ಅಭ್ಯಾಸ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ದುರ್ಬಲವಾಗುತ್ತದೆ (Disuse).
ಪರಿಣಾಮದ ನಿಯಮ (Law of Effect): ಸಂತೃಪ್ತಿಕರ ಪರಿಣಾಮ ನೀಡುವ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬಲಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಅತೃಪ್ತಿಕರ ಪರಿಣಾಮ ನೀಡುವ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ದುರ್ಬಲಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. (ಇದೇ ಥಾರ್ನ್‌ಡೈಕ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ನಿಯಮ)

ಉಪ ನಿಯಮಗಳು (Secondary Laws): ಬಹು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯ ನಿಯಮ, ಮನೋಭಾವದ ನಿಯಮ, ಅಂಶಗಳ ಪ್ರಾಬಲ್ಯದ ನಿಯಮ, ಸಾದೃಶ್ಯದಿಂದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯ ನಿಯಮ, ಸಹವರ್ತಿ ಸ್ಥಳಾಂತರದ ನಿಯಮ.

ವರ್ತನಾವಾದ — ಥಾರ್ನ್‌ಡೈಕ್ (ಸಂಬಂಧವಾದ)

Edward Thorndike — Connectionism / Trial and Error Learning

ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಥಾರ್ನ್‌ಡೈಕ್ಅಮೆರಿಕನ್ ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ

ಥಾರ್ನ್‌ಡೈಕ್ ಅವರ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು "ಸಂಬಂಧವಾದ" (Connectionism) ಅಥವಾ "ಪ್ರಯತ್ನ-ದೋಷ ಕಲಿಕೆ" (Trial and Error Learning) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರಯೋಗ: ಹಸಿದ ಬೆಕ್ಕನ್ನು "ಒಗಟು ಪೆಟ್ಟಿಗೆ" (Puzzle Box) ಒಳಗೆ ಇರಿಸಿ, ಹೊರಗೆ ಆಹಾರ ಇಡಲಾಯಿತು. ಬೆಕ್ಕು ಹಲವು ಪ್ರಯತ್ನ-ದೋಷಗಳ ನಂತರ ಲಿವರ್ ಒತ್ತಿ ಬಾಗಿಲು ತೆರೆಯುವುದನ್ನು ಕಲಿಯಿತು. ಪದೇಪದೇ ಪ್ರಯೋಗದಿಂದ ದೋಷಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಾ ಹೋದವು.

ಕಲಿಕೆ ಎಂದರೆ ಪ್ರಚೋದನೆ (Stimulus) ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ (Response) ನಡುವಿನ ಬಂಧ (S-R Bond) ಬಲಗೊಳ್ಳುವುದು.
ಕಲಿಕೆ ಕ್ರಮೇಣ, ಯಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಯತ್ನ-ದೋಷಗಳ ಮೂಲಕ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ (ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಒಳನೋಟ ಬರುವುದಿಲ್ಲ).
ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಥಾರ್ನ್‌ಡೈಕ್‌ನ ಮೂರು ನಿಯಮಗಳ (ಸನ್ನದ್ಧತೆ, ಅಭ್ಯಾಸ, ಪರಿಣಾಮ) ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದೆ.

ವರ್ತನಾವಾದ — ಪಾವ್ಲೊವ್ (ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಅನುಬಂಧನ)

Ivan Pavlov — Classical Conditioning

ಇವಾನ್ ಪಾವ್ಲೊವ್ರಷ್ಯನ್ ಶರೀರಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ

ಪ್ರಯೋಗ: ನಾಯಿಗೆ ಆಹಾರ (ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಪ್ರಚೋದನೆ) ನೀಡುವ ಮೊದಲು ಪ್ರತಿ ಬಾರಿ ಗಂಟೆ ಬಾರಿಸಲಾಯಿತು (ತಟಸ್ಥ ಪ್ರಚೋದನೆ). ಪದೇಪದೇ ಈ ಜೋಡಣೆಯ ನಂತರ, ಆಹಾರ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಕೇವಲ ಗಂಟೆಯ ಶಬ್ದಕ್ಕೇ ನಾಯಿ ಜೊಲ್ಲು ಸುರಿಸತೊಡಗಿತು.

ಪದ	ಅರ್ಥ	ಈ ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ
UCS (Unconditioned Stimulus)	ಅನೈಚ್ಛಿಕ ಪ್ರಚೋದನೆ	ಆಹಾರ
UCR (Unconditioned Response)	ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ	ಜೊಲ್ಲು ಸುರಿಸುವಿಕೆ (ಆಹಾರಕ್ಕೆ)
CS (Conditioned Stimulus)	ಅನುಬಂಧಿತ ಪ್ರಚೋದನೆ	ಗಂಟೆಯ ಶಬ್ದ
CR (Conditioned Response)	ಅನುಬಂಧಿತ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ	ಜೊಲ್ಲು ಸುರಿಸುವಿಕೆ (ಗಂಟೆಗೆ)

ಸಂಪಾದನೆ (Acquisition) ವಿಲೋಪನ (Extinction) ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಪುನಶ್ಚೇತನ (Spontaneous Recovery) ಸಾಮಾನ್ಯೀಕರಣ (Generalization) ವಿವೇಚನೆ (Discrimination)

ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು "ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಅನುಬಂಧನ" (Classical Conditioning) ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ — ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ತಟಸ್ಥ ಪ್ರಚೋದನೆಯು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಪ್ರಚೋದನೆಯೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಣೆಗೊಂಡು ಹೊಸ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.

ವರ್ತನಾವಾದ — ಸ್ಕಿನ್ನರ್ (ಕಾರ್ಯಾಚರಣ ಅನುಬಂಧನ)

B. F. Skinner — Operant Conditioning

ಬಿ. ಎಫ್. ಸ್ಕಿನ್ನರ್ಅಮೆರಿಕನ್ ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ

ಪ್ರಯೋಗ: "ಸ್ಕಿನ್ನರ್ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ" (Skinner Box) ಒಳಗೆ ಇಲಿ/ಪಾರಿವಾಳ ಲಿವರ್ ಒತ್ತಿದಾಗ ಆಹಾರದ ಗುಳಿಗೆ ಸಿಗುತ್ತಿತ್ತು. ಪ್ರಾಣಿ ಕ್ರಮೇಣ ಆಹಾರ ಪಡೆಯಲು ಲಿವರ್ ಒತ್ತುವುದನ್ನು ಪದೇಪದೇ ಮಾಡತೊಡಗಿತು.

ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿ ತನ್ನ ಪರಿಸರದ ಮೇಲೆ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ "ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ" (Operate) ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು "ಕಾರ್ಯಾಚರಣ ಅನುಬಂಧನ" (Operant Conditioning) ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ವರ್ತನೆಯ ಪರಿಣಾಮವೇ (ಪ್ರತಿಫಲ/ಶಿಕ್ಷೆ) ಆ ವರ್ತನೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆಯೇ ಅಥವಾ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ.

ಪರಿಕಲ್ಪನೆ	ವಿವರಣೆ	ಉದಾಹರಣೆ
ಧನಾತ್ಮಕ ಪ್ರಬಲನ (Positive Reinforcement)	ಇಷ್ಟದ ವಸ್ತು ನೀಡಿ ವರ್ತನೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು	ಒಳ್ಳೆಯ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಬಹುಮಾನ
ಋಣಾತ್ಮಕ ಪ್ರಬಲನ (Negative Reinforcement)	ಅಹಿತಕರ ವಸ್ತು ತೆಗೆದು ವರ್ತನೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು	ಹೋಂವರ್ಕ್ ಮಾಡಿದರೆ ಶಿಕ್ಷೆ ತಪ್ಪಿಸುವುದು
ಶಿಕ್ಷೆ (Punishment)	ಅಹಿತಕರ ಪರಿಣಾಮ ನೀಡಿ ವರ್ತನೆ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು	ತಪ್ಪಿಗೆ ಗದರಿಸುವುದು
ರೂಪಿಸುವಿಕೆ (Shaping)	ಗುರಿ ವರ್ತನೆಗೆ ಹತ್ತಿರವಾಗುವ ಹಂತಗಳನ್ನು ಬಹುಮಾನಿಸುತ್ತಾ ಹೊಸ ವರ್ತನೆ ಕಲಿಸುವುದು	ಹಂತಹಂತವಾಗಿ ಸಂಕೀರ್ಣ ಕೌಶಲ ಕಲಿಸುವುದು

ಪ್ರಬಲನ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಗಳು (Schedules of Reinforcement):

ನಿರಂತರ ಪ್ರಬಲನ (Continuous): ಪ್ರತಿ ಸರಿಯಾದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗೂ ಪ್ರಬಲನ.
ಸ್ಥಿರ-ಅನುಪಾತ (Fixed Ratio): ನಿಗದಿತ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳ ನಂತರ ಪ್ರಬಲನ.
ಚರ-ಅನುಪಾತ (Variable Ratio): ಅನಿಶ್ಚಿತ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳ ನಂತರ ಪ್ರಬಲನ (ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ, ದೀರ್ಘಬಾಳಿಕೆ).
ಸ್ಥಿರ-ಅಂತರ (Fixed Interval) ಮತ್ತು ಚರ-ಅಂತರ (Variable Interval): ನಿಗದಿತ/ಅನಿಶ್ಚಿತ ಸಮಯದ ನಂತರ ಪ್ರಬಲನ.

ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಮುಖ್ಯ: ಪಾವ್ಲೊವ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ (ಪ್ರಚೋದನೆಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತದೆ); ಸ್ಕಿನ್ನರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿ ಸಕ್ರಿಯ (ಸ್ವಯಂ ಪ್ರೇರಿತ ವರ್ತನೆ ತೋರುತ್ತದೆ). ಇದೇ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಾಚರಣ ಅನುಬಂಧನ ನಡುವಿನ ಮುಖ್ಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸ.

ಸಂಜ್ಞಾನಾತ್ಮಕವಾದ (Cognitivism)

Information Processing and Memory

ಸಂಜ್ಞಾನಾತ್ಮಕವಾದವು ಕಲಿಕೆಯನ್ನು ಕೇವಲ S-R ಬಂಧವಾಗಿ ನೋಡದೆ, ಮೆದುಳಿನ ಆಂತರಿಕ ಮಾನಸಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ (ಗ್ರಹಿಕೆ, ಸ್ಮರಣೆ, ಆಲೋಚನೆ) ಫಲಿತಾಂಶವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ. ಕಲಿಯುವವನನ್ನು ಒಂದು ಮಾಹಿತಿ ಸಂಸ್ಕಾರಕ (Information Processor) ಎಂದು ಇದು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗೆ ಹೋಲಿಸಿ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.

ಮಾಹಿತಿ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಮಾದರಿ

Information Processing Model (Atkinson & Shiffrin — Multi-store Model)

ಇಂದ್ರಿಯ ಸ್ಮರಣೆSensory Register

ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಮೂಲಕ ಪಡೆದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಅವಧಿಗೆ (ಸೆಕೆಂಡುಗಳಲ್ಲಿ) ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆ. ಗಮನ ಹರಿಸಿದ ಮಾಹಿತಿ ಮಾತ್ರ ಮುಂದಿನ ಹಂತಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ.

ಅಲ್ಪಾವಧಿ/ಕಾರ್ಯನಿರತ ಸ್ಮರಣೆShort-term / Working Memory

ಸೀಮಿತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಅವಧಿಗೆ (ಸುಮಾರು 20–30 ಸೆಕೆಂಡು) ಹಿಡಿದಿಡುತ್ತದೆ. ಮಿಲ್ಲರ್‌ನ ಪ್ರಕಾರ ಇದರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ "7 ± 2" ಘಟಕಗಳು (Magic Number Seven).

ದೀರ್ಘಾವಧಿ ಸ್ಮರಣೆLong-term Memory

ಅಪರಿಮಿತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆ. ಸಂಕೇತೀಕರಣ (Encoding) → ಸಂಗ್ರಹಣೆ (Storage) → ಪುನಃ ಪಡೆಯುವಿಕೆ (Retrieval) ಎಂಬ ಮೂರು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.

ಸಂಕೇತೀಕರಣ (Encoding) ಸಂಗ್ರಹಣೆ (Storage) ಪುನಃ ಪಡೆಯುವಿಕೆ (Retrieval) ಜೆರೋಮ್ ಬ್ರೂನರ್ — ಶೋಧನಾ ಕಲಿಕೆ (Discovery Learning) ಸುರುಳಿ ಪಠ್ಯಕ್ರಮ (Spiral Curriculum)

ಜೆರೋಮ್ ಬ್ರೂನರ್: ಕಲಿಕಾರ್ಥಿಗಳು ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಶೋಧನೆಯ ಮೂಲಕ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಬೇಕು (Discovery Learning) ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು; ಪಠ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಪದೇಪದೇ ಆಳವಾಗಿಸುತ್ತಾ ಪುನರಾವರ್ತಿಸುವ "ಸುರುಳಿ ಪಠ್ಯಕ್ರಮ" (Spiral Curriculum) ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ನೀಡಿದರು.

ರಚನಾವಾದ (Constructivism)

Learner constructs knowledge actively

ರಚನಾವಾದದ ಪ್ರಕಾರ, ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಶಿಕ್ಷಕರು ನೇರವಾಗಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗೆ "ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಗದು" — ಬದಲಿಗೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ತನ್ನ ಈಗಿರುವ ಅನುಭವ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಜ್ಞಾನದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸ್ವತಃ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ (construct).

ಪಿಯಾಜೆಜ್ಞಾನಾತ್ಮಕ ರಚನಾವಾದ

ಮಗು ಪರಿಸರದೊಂದಿಗೆ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ವ್ಯವಹರಿಸಿ, ಸ್ಕೀಮಾಗಳ ಮೂಲಕ (ಅಸಿಮಿಲೇಷನ್-ಅಕಾಮೊಡೇಷನ್) ಜ್ಞಾನವನ್ನು ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು (Cognitive Constructivism).

ವೈಗೋಟ್ಸ್ಕಿಸಾಮಾಜಿಕ ರಚನಾವಾದ

ಜ್ಞಾನ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂವಹನದ ಮೂಲಕ ನಡೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು — ZPD, ಸ್ಕ್ಯಾಫೋಲ್ಡಿಂಗ್, MKO ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳು (Social Constructivism).

ರಚನಾವಾದಿ ತರಗತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ತತ್ವಗಳು:

ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ-ಕೇಂದ್ರಿತ ಕಲಿಕೆ: ಶಿಕ್ಷಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕ, ಜ್ಞಾನದ ಏಕೈಕ ಮೂಲವಲ್ಲ.
ಪೂರ್ವಜ್ಞಾನದ ಮಹತ್ವ: ಹೊಸ ಕಲಿಕೆ ಈಗಿರುವ ಜ್ಞಾನದ ಮೇಲೆ ಕಟ್ಟಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
ಸಹಯೋಗಿ ಕಲಿಕೆ (Collaborative Learning): ಗುಂಪು ಚರ್ಚೆ, ಪೀರ್ ಕಲಿಕೆಗೆ ಒತ್ತು.
ನೈಜ ಸನ್ನಿವೇಶ ಆಧಾರಿತ ಕಲಿಕೆ (Real-world/Authentic Context): ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಜೀವನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವುದು.
ಪ್ರತಿಫಲನಶೀಲ ಚಿಂತನೆ (Reflective Thinking): ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ತನ್ನ ಕಲಿಕಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಬಗ್ಗೆಯೇ ಆಲೋಚಿಸುವುದು.

ಮೂರು ಪರಿಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯಗಳ ತುಲನೆ

ಅಂಶ	ವರ್ತನಾವಾದ	ಸಂಜ್ಞಾನಾತ್ಮಕವಾದ	ರಚನಾವಾದ
ಕೇಂದ್ರಬಿಂದು	ಗಮನಿಸಬಹುದಾದ ವರ್ತನೆ	ಆಂತರಿಕ ಮಾನಸಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ	ಜ್ಞಾನ ನಿರ್ಮಾಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ
ಕಲಿಯುವವನ ಪಾತ್ರ	ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ಸ್ವೀಕರಿಸುವವ	ಸಕ್ರಿಯ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಸ್ಕಾರಕ	ಸಕ್ರಿಯ ಜ್ಞಾನ ನಿರ್ಮಾಪಕ
ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರತಿಪಾದಕರು	ಥಾರ್ನ್‌ಡೈಕ್, ಪಾವ್ಲೊವ್, ಸ್ಕಿನ್ನರ್	ಬ್ರೂನರ್, ಆಟ್ಕಿನ್ಸನ್-ಶಿಫ್ರಿನ್, ಮಿಲ್ಲರ್	ಪಿಯಾಜೆ, ವೈಗೋಟ್ಸ್ಕಿ
ಕಲಿಕೆ ಹೇಗೆ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ	ಪ್ರಚೋದನೆ-ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬಂಧ ಮತ್ತು ಪ್ರಬಲನ	ಮಾಹಿತಿ ಸಂಕೇತೀಕರಣ, ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ಪುನಃಪಡೆಯುವಿಕೆ	ಅನುಭವ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂವಹನದ ಮೂಲಕ ಸ್ವತಃ ನಿರ್ಮಾಣ
ಶಿಕ್ಷಕರ ಪಾತ್ರ	ಪ್ರಬಲನ/ಶಿಕ್ಷೆ ನೀಡುವ ನಿಯಂತ್ರಕ	ಮಾಹಿತಿ ಸಂಘಟಕ, ಸ್ಮರಣಾ ತಂತ್ರ ಕಲಿಸುವವ	ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕ / ಸಹಕಾರಿ (facilitator)

ನೆನಪಿಡಿ: ವರ್ತನಾವಾದ "ಏನನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ" (ಬಾಹ್ಯ ವರ್ತನೆ) ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ, ಸಂಜ್ಞಾನಾತ್ಮಕವಾದ "ಹೇಗೆ ಆಲೋಚಿಸುತ್ತಾರೆ" ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ, ಮತ್ತು ರಚನಾವಾದ "ಹೇಗೆ ಜ್ಞಾನ ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ" ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ.