ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷಾ ಅಧ್ಯಯನ ಸಾಮಗ್ರಿ · ಶಿಕ್ಷಣ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ
ಪ್ರೇರಣೆ ಮತ್ತು ಆಸಕ್ತಿ
Motivation and Emotion — ಆಂತರಿಕ ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯ ಪ್ರೇರಣೆ,
ಮಾಸ್ಲೋ ಅವರ ಅಗತ್ಯಗಳ ಶ್ರೇಣಿ, ಆತಂಕ, ಒತ್ತಡ ಮತ್ತು
ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ
01
ಪ್ರೇರಣೆ — ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಮಹತ್ವ
Motivation — Meaning and Importance
ಪ್ರೇರಣೆ ಎಂದರೆ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ
ಗುರಿಯ ಕಡೆಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವ ಅಥವಾ
ನಿರ್ದೇಶಿಸುವ ಆಂತರಿಕ ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು.
ಸರಳವಾಗಿ:
ಒಂದು ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡಲು ವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ
ಆಸಕ್ತಿ, ಪ್ರಯತ್ನ ಮತ್ತು ಗುರಿಯ ಕಡೆಗೆ
ಮುಂದುವರಿಯುವ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ
ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರೇರಣೆ ಎಂದು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.
ಕಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೇರಣೆ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ.
ಪ್ರೇರಿತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯು ಕಲಿಕಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ
ಹೆಚ್ಚು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಮತ್ತು
ಗುರಿ ಸಾಧಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.
ಪ್ರೇರಣೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು:
ಗುರಿ ನಿರ್ಧಾರ
ಆಸಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಗಮನ
ಪ್ರಯತ್ನ ಮತ್ತು ನಿರಂತರತೆ
ಸಾಧನೆಗೆ ಬಯಕೆ
ಕಲಿಕಾ ಚಟುವಟಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ
02
ಆಂತರಿಕ ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯ ಪ್ರೇರಣೆ
Intrinsic and Extrinsic Motivation
ಆಂತರಿಕ ಪ್ರೇರಣೆ
Intrinsic Motivation
ಒಂದು ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ಅದರಲ್ಲಿರುವ ಆಸಕ್ತಿ,
ಸಂತೋಷ, ತೃಪ್ತಿ ಅಥವಾ ಕಲಿಯುವ ಬಯಕೆಯಿಂದಲೇ
ಮಾಡುವ ಪ್ರೇರಣೆಯನ್ನು ಆಂತರಿಕ ಪ್ರೇರಣೆ
ಎಂದು ಕರೆಯಬಹುದು.
ಉದಾಹರಣೆ:
ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯು ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಕುತೂಹಲವಿರುವುದರಿಂದ
ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಪುಸ್ತಕ ಓದುತ್ತಾನೆ.
ಬಾಹ್ಯ ಪ್ರೇರಣೆ
Extrinsic Motivation
ಹೊರಗಿನ ಪ್ರತಿಫಲ, ಪ್ರಶಂಸೆ, ಅಂಕ, ಬಹುಮಾನ
ಅಥವಾ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವಂತಹ ಬಾಹ್ಯ ಕಾರಣಗಳಿಂದ
ಒಂದು ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ಮಾಡುವ ಪ್ರೇರಣೆಯನ್ನು
ಬಾಹ್ಯ ಪ್ರೇರಣೆ ಎಂದು ಕರೆಯಬಹುದು.
ಉದಾಹರಣೆ:
ಉತ್ತಮ ಅಂಕ ಗಳಿಸಿದರೆ ಬಹುಮಾನ ಸಿಗುತ್ತದೆ
ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯು ಹೆಚ್ಚು
ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.
ಆಂತರಿಕ ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯ ಪ್ರೇರಣೆಯ ಹೋಲಿಕೆ
ಅಂಶ
ಆಂತರಿಕ ಪ್ರೇರಣೆ
ಬಾಹ್ಯ ಪ್ರೇರಣೆ
ಮೂಲ
ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಒಳಗಿನ ಆಸಕ್ತಿ ಅಥವಾ ತೃಪ್ತಿ
ಹೊರಗಿನ ಪ್ರತಿಫಲ ಅಥವಾ ಪರಿಣಾಮ
ಉದಾಹರಣೆ
ಕಲಿಯುವುದನ್ನು ಇಷ್ಟಪಟ್ಟು ಓದುವುದು
ಉತ್ತಮ ಅಂಕಕ್ಕಾಗಿ ಓದುವುದು
ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ
ಆಸಕ್ತಿ, ಕುತೂಹಲ, ಸಂತೋಷ
ಬಹುಮಾನ, ಅಂಕ, ಪ್ರಶಂಸೆ ಮುಂತಾದವು
03
ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಕಲಿಕಾ ಆಸಕ್ತಿ ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಮಾರ್ಗಗಳು
Strategies to Increase Learning Motivation
ಶಿಕ್ಷಕರಿಗೆ ಉಪಯುಕ್ತ ಮಾರ್ಗಗಳು
ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಆಸಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ
ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವುದು.
ಕಲಿಕೆಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ಮತ್ತು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಗುರಿಗಳನ್ನು
ನೀಡುವುದು.
ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಲು ಮತ್ತು
ಅನ್ವೇಷಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುವುದು.
ಚರ್ಚೆ, ಗುಂಪು ಕಾರ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ
ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದು.
ಸೂಕ್ತ ಮತ್ತು ರಚನಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ನೀಡುವುದು.
ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ
ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವುದು.
ಕಲಿಕಾ ವಿಷಯವನ್ನು ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದ
ಅನುಭವಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವುದು.
ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಆಯ್ಕೆ ಮತ್ತು
ಸ್ವತಂತ್ರ ಕಲಿಕೆಯ ಅವಕಾಶ ನೀಡುವುದು.
ಪರೀಕ್ಷಾ ಅಂಶ:
ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಕಲಿಕಾ ಆಸಕ್ತಿ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು
ಕೇವಲ ಬಹುಮಾನ ನೀಡುವುದಕ್ಕಿಂತ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ
ಕಲಿಕಾ ಅನುಭವ, ಆಯ್ಕೆ, ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು
ಆಸಕ್ತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಮುಖ್ಯ.
04
ಮಾಸ್ಲೋ ಅವರ ಅಗತ್ಯಗಳ ಶ್ರೇಣಿ
Abraham Maslow — Hierarchy of Needs
Maslow's Hierarchy of Needs
Abraham Maslow
ಅಬ್ರಹಾಂ ಮಾಸ್ಲೋ ಅವರು ಮಾನವನ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು
ಒಂದು ಶ್ರೇಣಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದರು.
ಈ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೆಳಗಿನ ಮೂಲಭೂತ
ಅಗತ್ಯಗಳಿಂದ ಮೇಲಿನ ಉನ್ನತ ಅಗತ್ಯಗಳ ಕಡೆಗೆ
ಸಾಗುವ ಕ್ರಮವನ್ನು ತೋರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಮಾಸ್ಲೋ ಅವರ ಅಗತ್ಯಗಳ ಐದು ಹಂತಗಳು
ಹಂತ
ಅಗತ್ಯ
ಅರ್ಥ / ಉದಾಹರಣೆ
1
ದೈಹಿಕ ಅಗತ್ಯಗಳು
Physiological Needs
ಆಹಾರ, ನೀರು, ನಿದ್ರೆ, ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಮುಂತಾದ
ಮೂಲಭೂತ ದೈಹಿಕ ಅಗತ್ಯಗಳು.
2
ಸುರಕ್ಷತಾ ಅಗತ್ಯಗಳು
Safety Needs
ದೈಹಿಕ ಸುರಕ್ಷತೆ, ಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು
ಭದ್ರತೆಯ ಅಗತ್ಯ.
3
ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಸೇರಿದ ಭಾವನೆ
Love & Belongingness
ಕುಟುಂಬ, ಸ್ನೇಹ, ಸ್ವೀಕಾರ ಮತ್ತು
ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿದ ಭಾವನೆ.
4
ಗೌರವದ ಅಗತ್ಯ
Esteem Needs
ಆತ್ಮಗೌರವ, ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಭಾವನೆ,
ಸಾಧನೆ ಮತ್ತು ಇತರರಿಂದ ಗೌರವ.
5
ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ
Self-Actualization
ತನ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು
ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿ ತನ್ನ ಗುರಿ ಮತ್ತು
ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ.
ನೆನಪಿನ ಕ್ರಮ:
ದೈಹಿಕ → ಸುರಕ್ಷತೆ → ಪ್ರೀತಿ/ಸೇರಿಕೆ →
ಗೌರವ → ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ
ತರಗತಿಯ ಉದಾಹರಣೆ:
ಹಸಿವು, ದಣಿವು ಅಥವಾ ಅಸುರಕ್ಷಿತ ಭಾವನೆ ಹೊಂದಿರುವ
ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗೆ ಕಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಗಮನ
ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುವುದು ಕಷ್ಟವಾಗಬಹುದು. ಆದ್ದರಿಂದ
ಕಲಿಕೆಗೆ ಅನುಕೂಲಕರವಾದ ಸುರಕ್ಷಿತ ಮತ್ತು
ಬೆಂಬಲಾತ್ಮಕ ವಾತಾವರಣ ಮುಖ್ಯ.
05
ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೇರಣೆಯ ಅನ್ವಯ
Motivation in Classroom
ಶಿಕ್ಷಕರು ಮಾಡಬಹುದಾದ ಪ್ರಮುಖ ಕ್ರಮಗಳು
ಕ್ರಮ
ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯ ಮೇಲೆ ಸಾಧ್ಯವಾದ ಪರಿಣಾಮ
ಸ್ಪಷ್ಟ ಗುರಿ ನೀಡುವುದು
ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗೆ ಕಲಿಕೆಯ ದಿಕ್ಕು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.
ಸೂಕ್ತ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ
ತನ್ನ ಪ್ರಗತಿ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಿಸಬೇಕಾದ
ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಸಹಾಯ.
ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕ ಚಟುವಟಿಕೆ
ಗಮನ ಮತ್ತು ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು
ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಸಹಾಯಕ.
ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಆಯ್ಕೆ
ಸ್ವತಂತ್ರತೆ ಮತ್ತು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯ
ಭಾವನೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಬಹುದು.
ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ
ಕಲಿಕೆಯ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು
ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡಬಹುದು.
06
ಆತಂಕ ಮತ್ತು ಒತ್ತಡ
Anxiety and Stress in Students
ಆತಂಕ — Anxiety
Anxiety
ಆತಂಕ ಎಂದರೆ ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಬಹುದಾದ
ಅಪಾಯ, ಸಮಸ್ಯೆ ಅಥವಾ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆಯ ಬಗ್ಗೆ
ಉಂಟಾಗುವ ಚಿಂತೆ ಅಥವಾ ಅಶಾಂತಿಯ ಅನುಭವ.
ಶಾಲಾ ಸಂದರ್ಭ:
ಪರೀಕ್ಷೆ, ಪ್ರದರ್ಶನ ಅಥವಾ ಹೊಸ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ
ಬಗ್ಗೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಚಿಂತೆ ಉಂಟಾಗಬಹುದು.
ಒತ್ತಡ — Stress
Stress
ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಬೇಡಿಕೆ ಅಥವಾ ಸವಾಲು
ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ಉಂಟಾಗುವ ದೈಹಿಕ ಮತ್ತು
ಮಾನಸಿಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳ ಸಮೂಹವನ್ನು
ಒತ್ತಡ ಎಂದು ಕರೆಯಬಹುದು.
ಕಲಿಕೆಯ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿಯಾದ ಒತ್ತಡವು
ಗಮನ, ನಿದ್ರೆ, ಮನಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು
ಕಲಿಕಾ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ
ಬೀರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ.
ಶಿಕ್ಷಕರ ಪಾತ್ರ:
ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸುವ ಬದಲು ಸ್ಪಷ್ಟ ಸೂಚನೆ,
ಸಮಂಜಸವಾದ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳು, ಬೆಂಬಲ,
ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಾಗ
ಸೂಕ್ತ ಸಹಾಯ ಪಡೆಯಲು ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ
ನೀಡುವುದು ಮುಖ್ಯ.
07
ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ
Emotional Intelligence
Emotional Intelligence — EI
ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು, ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು
ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ
ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ಎಂದರೆ ತನ್ನದೇ
ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಇತರರ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು
ಗುರುತಿಸಿ, ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡು ಮತ್ತು ಸೂಕ್ತವಾಗಿ
ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳ ಸಮೂಹ.
ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು
ಅಂಶ
ಅರ್ಥ
ಸ್ವಯಂ-ಅರಿವು
Self-Awareness
ತನ್ನ ಭಾವನೆಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ
ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು.
ಸ್ವಯಂ-ನಿಯಂತ್ರಣ
Self-Regulation
ತನ್ನ ಭಾವನೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು
ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು.
ಆಂತರಿಕ ಪ್ರೇರಣೆ
Motivation
ಗುರಿಯ ಕಡೆಗೆ ಪ್ರಯತ್ನ ಮತ್ತು
ನಿರಂತರತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು.
ಸಹಾನುಭೂತಿ
Empathy
ಇತರರ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು
ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವುದು.
ಸಾಮಾಜಿಕ ಕೌಶಲ
Social Skills
ಇತರರೊಂದಿಗೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ
ಸಂವಹನ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧ ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು.
ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ EI:
ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸುವ ಬದಲು
ಅವುಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು, ಹೆಸರಿಸಲು,
ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲು ಮತ್ತು ಸಮಸ್ಯೆ
ಪರಿಹರಿಸಲು ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುವುದು ಸಹಾಯಕ.
08
ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಧನಾತ್ಮಕ ವಾತಾವರಣ ನಿರ್ಮಾಣ
Positive Classroom Environment
ಧನಾತ್ಮಕ ತರಗತಿಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು
ಎಲ್ಲ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೂ ಗೌರವಯುತ ವರ್ತನೆ.
ಸುರಕ್ಷಿತ ಮತ್ತು ಸ್ವೀಕಾರಾರ್ಹ ವಾತಾವರಣ.
ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಲು ಮತ್ತು ಅಭಿಪ್ರಾಯ
ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲು ಅವಕಾಶ.
ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಕಲಿಕೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ
ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಮನೋಭಾವ.
ಶಿಕ್ಷಕರಿಂದ ನ್ಯಾಯಯುತ ಮತ್ತು
ರಚನಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ.
ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ನಡುವೆ ಸಹಕಾರ
ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ಗೌರವ.
ಅಗತ್ಯವಿರುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ
ಸೂಕ್ತ ಬೆಂಬಲ.
ಉತ್ತಮ ತರಗತಿ:
ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಲು ಹೆದರದ,
ತಪ್ಪಿನಿಂದ ಕಲಿಯಲು ಅವಕಾಶವಿರುವ ಮತ್ತು
ಪರಸ್ಪರ ಗೌರವದಿಂದ ಕಲಿಯುವ ವಾತಾವರಣ
ಧನಾತ್ಮಕ ತರಗತಿ ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ಸಹಾಯಕ.